Máy xúc bánh xích: địa hình phù hợp và chi phí di chuyển

Vì sao bánh xích ăn nền yếu

Lợi thế của bánh xích nằm ở áp lực riêng trên nền: khối lượng máy được trải đều trên toàn bộ diện tích tiếp xúc của hai dải xích, thay vì dồn vào bốn vệt bánh. Cùng một máy nặng như nhau, bánh xích lún ít hơn hẳn khi làm việc trên đất ruộng, bãi bồi, nền sau mưa hoặc mặt bằng vừa san lấp chưa lu lèn.

Hệ quả thứ hai ít được nói tới là độ ổn định khi đào. Máy bánh xích bám nền chắc nên chịu được lực đào lớn và làm việc ổn định khi quay toa có tải, kể cả trên mặt bằng hơi nghiêng. Đó là lý do những công việc đào sâu, đào liên tục tại một vị trí gần như luôn dùng bánh xích.

Trên nền mềm, bản guốc xích rộng còn giúp máy tự di chuyển được ở nơi xe bánh lốp bị sa lầy. Đổi lại, guốc xích rộng làm tăng độ mòn khi chạy trên nền cứng và làm hỏng mặt đường nhựa hoặc sân bê tông nếu di chuyển trực tiếp.

• Nền yếu, đất ướt, mặt bằng chưa lu lèn — bánh xích lún ít hơn.
• Đào sâu, đào liên tục tại chỗ — bánh xích ổn định hơn khi quay toa có tải.
• Mặt đường nhựa và sân bê tông — bánh xích gây hư hại, cần lót hoặc dùng loại khác.

Dải model bánh xích và cách chọn cỡ

Dải máy xúc bánh xích SANY trải rất rộng, từ máy nhỏ tới máy khai thác mỏ. SY75C ở mức tải trọng vận hành 7,5 tấn với gầu 0,28 m³, công suất 44 kW, độ sâu đào tối đa 4,14 m và tiêu hao khoảng 7 lít mỗi giờ. SY135C nâng lên 13,5 tấn, gầu 0,61 m³, 74 kW, đào sâu 5,46 m, khoảng 11 lít mỗi giờ.

Phân khúc chủ lực cho hạ tầng là quanh mốc 20 tấn: SY215C có gầu 0,93 m³ và công suất 118 kW. Lên cao hơn, SY330H đạt 31,5 tấn với gầu 1,65 m³ và 212 kW, đào sâu 6,82 m, tiêu hao khoảng 21 lít mỗi giờ; SY375H là 37,5 tấn, gầu 1,9 m³, cùng mức 212 kW; SY500H đạt 49,5 tấn, gầu 2,5 m³, 300 kW và khoảng 32 lít mỗi giờ.

Trên nữa là nhóm khai thác mỏ, ví dụ SY980H với tải trọng vận hành 95,8 tấn, gầu 5,5–6,5 m³, công suất 425 kW, đào sâu 8,9 m và tiêu hao khoảng 60 lít mỗi giờ. Con số tiêu hao tăng gần theo tỷ lệ với cỡ máy, nên chọn máy lớn hơn nhu cầu là trả tiền dầu mỗi giờ cho phần năng lực không dùng tới.

• SY75C — 7,5 tấn, gầu 0,28 m³, 44 kW, đào sâu 4,14 m, ≈7 L/giờ.
• SY135C — 13,5 tấn, gầu 0,61 m³, 74 kW, đào sâu 5,46 m, ≈11 L/giờ.
• SY330H — 31,5 tấn, gầu 1,65 m³, 212 kW, đào sâu 6,82 m, ≈21 L/giờ.
• SY500H — 49,5 tấn, gầu 2,5 m³, 300 kW, đào sâu 7,85 m, ≈32 L/giờ.

Chi phí di chuyển — phần hay bị bỏ sót khi lập dự toán

Máy bánh xích không tự đi trên đường công cộng, nên mỗi lần đổi công trường đều phát sinh một khoản gồm: thuê xe chở máy phù hợp tải trọng, thời gian lên xuống máy, và quan trọng nhất là số giờ máy không tạo doanh thu trong lúc di chuyển. Với máy trên 30 tấn, xe chở phải là loại chuyên dụng và có thể cần xin phép lưu hành theo tuyến.

Cách đánh giá đúng là quy chi phí điều máy về từng công trường: nếu một máy chỉ ở lại một chỗ vài ngày rồi lại chuyển, chi phí di chuyển phân bổ trên số giờ làm việc sẽ rất cao. Ngược lại, máy ở lại một công trường vài tháng thì khoản này gần như không đáng kể.

Đây chính là ranh giới quyết định giữa bánh xích và bánh lốp. Không phải cứ nền yếu là chọn bánh xích, mà là: nền có yếu tới mức bánh lốp không làm được không, và tần suất đổi vị trí có cao tới mức chi phí điều máy vượt lợi thế nền không.

Ba câu hỏi trước khi chốt

Thứ nhất, nền công trường ở tình trạng xấu nhất trong năm là thế nào — mùa mưa chứ không phải lúc đi khảo sát. Thứ hai, máy sẽ đổi vị trí bao nhiêu lần trong một năm, và mỗi lần cách nhau bao xa. Thứ ba, công việc chính là đào sâu tại chỗ hay xúc dọn phân tán trên diện rộng.

Trả lời được ba câu này thì lựa chọn thường tự lộ ra, và phần còn lại chỉ là chọn cỡ máy theo khối lượng công việc mỗi ngày.